اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان

سال"رونق توليد"

کانال رسمی اداره کل
نقشه سايت English الکسا
دولت و ملت، همدلی و همزبانی
تندپاهاي با ارزشي كه سمي نيستند

تندپاهاي با ارزشي كه سمي نيستند


كارشناس محيط زيست طبيعي اداره كل حفاظت محيط زيست استان اصفهان گفت: مارمولك سمي نيستند و با كنترل جمعيت حشرات، بشر را در برداشت محصول بيشتر و سالم تر از زمين ياري مي كنند و ارزش اكولوژيكي بسيار زيادي دارند.

سولماز رفيعي در گفت‌وگو با خبرنگار ايمنا با اشاره به اينكه استان اصفهان به رغم قرار گرفتن در كمربند خشكي جهان از تنوع زيستي مطلوبي برخوردار است، اظهار كرد: تا كنون حدود ۱۸ گونه مارمولك در استان اصفهان شناسايي شده است.

وي ادامه داد: مارمولك ها "سوسمارها" در همه جاي ايران از بيابان هاي پست با زمين هاي داغ گرفته تا مناطق مرطوب و جنگلي شمال، سواحل درياي خزر و خليج فارس و درياي عمان، ارتفاعات كوه هاي البرز و زاگرس و مناطق مسكوني پراكندگي دارند اما به سبب وجود تنوع زيستي مطلوب در استان اصفهان، گونه هاي كم نظيري در زيستگاههاي اين استان يافت مي شود كه در مقايسه با ساير استان هاي ايران قابل توجه است.

اين كارشناس محيط زيست با اشاره به اينكه مارمولك ها مانند ساير خزندگان موجوداتي خونسرد هستند، افزود: دماي بدن مارمولك ها تابع درجه حرارت محيط است براين اساس در درجه حرارت‌هاي پايين به ويژه در پاييز و زمستان به خواب زمستاني و در روزهاي گرم تابستان به خواب تابستاني فرو مي‌روند.  

وي گفت: بيشتر مارمولك ها حشره خوارند و بسته به اندازه و جثه شان از بندپايان و گاهي جوندگان تغذيه مي كنند، بعضي از مارمولك‌ها به قصد شكار بندپاياني از قبيل عنكبوت ها، رتيل ها و حشراتي كه دور نور لامپ ها جمع شده اند در خانه‌ها  ديده مي‌شوند.  


مارمولك ها كنترل كننده طبيعي جمعيت حشرات

رفيعي اظهار كرد: از آنجايي كه مارمولك ها از بندپايان تغذيه مي كنند، بنابراين يكي از فاكتورهاي طبيعي كنترل كننده جمعيت بندپايان از جمله سوسك ها به حساب مي آيند در نتيجه از لحاظ اكولوژيكي در هرم انرژي داراي ارزش بالايي هستند، انسان با از بين بردن مارمولك ها از چرخه طبيعت در حقيقت يكي از فاكتورهاي اصلي را حذف خواهد كرد.

اين كارشناس محيط زيست افزود: امروزه متخصصان علوم كشاورزي و محيط زيست به اين نتيجه رسيده اند كه از سموم آفت كش براي مبارزه با حشرات آفت استفاده نكنند زيرا اين سموم آثار مخربي را بر محيط زيست وارد كرده و هر چند سال يك بار بايد نوع سم به كار رفته را به علت ايجاد مصونيت در آفات تعويض كرد و سم هاي قوي تري را به كار برد كه اين مسئله خود به مراتب آثار مخربي بر محيط زيست خواهد داشت،  از اين رو بشر به فكر پرورش و استفاده از انواع مختلفي از بندپايان، مارمولك ها و پرندگاني مانند جغد به قصد مبارزه با آفات مزارع افتاده است. اين روش مبارزه كه امروزه در بسياري از كشورها رواج پيدا كرده تحت عنوان مبارزه بيولوژيك نام گرفته است.

وي خاطرنشان كرد:  مارمولك ها يا سوسمارها از نظر اكولوژيكي داراي ارزش بالايي هستند و به دليل از بين رفتن آنها و برخي موجودات ديگر كه از بندپايان تغذيه مي كنند مانند خفاش ها, شاهد وجود جمعيت زيادي از حشرات اعم از سوسك ها و پشه ها در جوامع شهري هستيم.  

رفيعي ادامه داد: همچنين شاهد حمله جمعيتي بزرگ از ملخ ها  به مزارع و از بين رفتن محصولات هستيم، اگر جمعيت موجودات حشره خوار مانند مارمولك ها حفظ شود و هر شخصي به هر علتي از جمله خرافات و ذهنيات اشتباه اقدام به كشتن اين موجودات مفيد نكند، شايد ديگر جامعه بشري شاهد چنين پديده هايي نباشد و هر يك از افراد در محيط شهري به واسطه از بين رفتن يا كاهش جمعيت حشرات آلوده، از بهداشت و سلامت فردي بيشتري برخوردار شود.

وي تاكيد كرد: مارمولك ها با كنترل جمعيت حشرات، بشر را در جهت برداشت محصول بيشتر و سالم تر از زمين ياري مي كنند.


هيچ گونه مارمولكي در اصفهان سمي نيست

اين خزنده شناس در ادامه به وجود برخي باورهاي اشتباه در خصوص سمي بودن مارمولكها اشاره كرد و  گفت: برخي مردم بر اين عقيده اند كه مارمولك ها دم خود را به اين علت جا مي گذارند تا موجود شكارچي آن را خورده و به واسطه وجود سم در آن "نظرات خرافي در مورد وجود سيانور يا تركيباتي از آن" بميرد. گاهي شاهد درج خبرهايي هستيم كه بيانگر افتادن يك مارمولك در ديگ غذا يا قوري چاي و مردن عده اي آدم بوده ايم. بايد گفت كه هيچ يك از اين اخبار پايه علمي ندارند.  

وي تصريح كرد: براساس مطالعات انجام شده از سوي محققان خزنده شناس دانشگاه بركلي كاليفرنيا، آقايان پروفسور اندرسون و پروفسور پاپنفوس و ويژه نامه چاپ شده توسط مجله رپتايلز مورخ آگوست سال ۲۰۰۲ اين قضيه به اثبات رسيده است كه هيچ مارمولكي داراي سم نيست و علت قطع شدن دم در آنها گمراه كردن جانور شكارچي است.

رفيعي ادامه داد: وجود سم در حيوانات نوعي وسيله دفاعي است و اين زماني است كه حركت در آن حيوان آرام بوده و جانور بخواهد به واسطه اين سم از جان خود دفاع كند، مانند برخي مارها، اگر به حركت در اين جانوران توجه كنيد آنها موجوداتي آرام هستند اما مارهاي غيرسمي در زمان احساس خطر به سرعت فرار مي كنند.  

اين كارشناس محيط زيست با اشاره به رفتار مارمولك ها در زمان احساس خطر، اضافه كرد: برخي مارمولك‌ها پس از احساس خطر به سرعت فرار مي‌كنند مانند اسكينك ها كه البته اين مارمولك ها خيلي از لانه خود دور نمي شوند،  برخي مارمولك ها مانند سوسمارهاي خاردم از دم خاردار خود براي دفاع از جانشان و دور كردن حيوان مهاجم استفاده مي كنند، بزمجه ها علاوه بر وارد كردن ضربات قوي توسط دم، حريف را گاز مي گيرند.

وي ادامه داد: مكانيسم ديگري كه در بيشتر مارمولك ها براي دفاع از خود ديده مي شود قطع شدن دم به صورت ارادي است، دم برخي از مارمولك ها در زمان ايجاد تماس توسط دشمن به طور ارادي طي عمل انقباض ماهيچه هاي دم؛ كنده مي شود. دم كنده شده به علت باقي ماندن خاصيت عصبي- عضلاني به طور موقت شروع به جنبيدن كرده و حواس شكارچي را به خود جلب مي كند كه در اين حين مارمولك فرصت فرار مي يابد.   

رفيعي با اشاره به اينكه براساس مطالعات پژوهشگران ژنتيك و متخصصان بيوتكنولوژي بر روي ژن ها و ساختار دم مارمولك ها، احتمال دارد بتوان از ويژگي "رشد مجدد يك عضو مانند دم در مارمولك ها" در مورد انسان نيز استفاده كرد، افزود: با اين روش فردي كه عضوي از بدنش مانند دست يا پا بر اثر يك سانحه قطع شده است، دوباره توان بدست آوردن عضو آسيب ديده را خواهد داشت.  

وي خاطرنشان كرد: سوسمارها به طور مستقيم يا غير مستقيم در زندگي انسان موثرند بنابراين مطالعه روي آنها ضروري است.  


فعاليت انسان، تهديدي بر زيستگاههاي طبيعي حيات وحش و تنوع زيستي 

رفيعي با اشاره به شرايط زيستگاهي مارمولكها، اظهار كرد: در اكولوژي مدرن واژه‌ي زيستگاه در موارد مختلفي استفاده شده است،  اين واژه براي توصيف يك منطقه از ناهمواري خاص، پوشش گياهي و ساختار خاك استفاده شده است و ساختار جوامع حيواني توسط ساختار زيستگاه يك منطقه تعيين مي شود اما وجه ديگر بررسي زيستگاه رابطه‌ي برخي از گونه‌ها يا گروهي از آنها با زيستگاه است، در چارچوب اين مفهوم زيستگاه منطقه‌اي است با يك سري شرايط محيطي و منابع امكان سكونت، بقا و توليد مثل گونه هاي زيستي فراهم مي شود.  

وي با بيان اينكه پراكنش جانوران در محيط طبيعي خود به صورت تصادفي نيست، افزود: زيستگاه با توجه به برخي از كنش‌هاي متقابل درون گونه‌اي و بين ‌گونه‌اي و فعاليت مجموعه اي از عوامل براي بقاي گونه زيستي در يك انتخاب مي شود، همچنين ساختار فيزيكي خرده زيستگاه‌ها بر كنش‌هاي متقابل بين گونه‌ها در مكانيزم‌هاي مختلف و پيچيده‌اي مؤثر است به عنوان مثال، در برخي خزندگان مانند سوسمارها، پراكنش بر اساس توپوگرافي و اقليم شرح داده مي شود كه بيشتر بر اساس انرژي محيطي است.  

اين كارشناس محيط زيست خاطرنشان كرد: توسعه شهرها، تغيير كاربري اراضي، بهره وري بي رويه از منابع بدون ارزيابي اوليه و بهره برداري شديد از مراتع از جمله فعاليت هاي مخربي هستند كه روز به روز عرصه را بر زيستگاههاي طبيعي حيات وحش تنگ كرده و تنوع زيستي آن را به مخاطره مي اندازند.

مارمولك ها گونه هاي در خطر انقراض

رفيعي گفت: در اين ميان از يك سو با توجه به نگرش و تعاريف اشتباه از حيات وحش و از سوي ديگر قدرت و توانايي كم مارمولك ها در جابه جايي و تغيير مكان در فواصل دور، اين گونه زيستي بر اثر تخريب زيستگاه بيشتر از ساير مهره داران در معرض خطر نابودي و انقراض قرار گرفته است.

وي با بيان اينكه خاك، پوشش گياهي، دما، نور، آب و باد از جمله عوامل محيطي اثر گذار بر پراكنش و توزيع انواع خزندگان  در منطقه غرب آسيا و ايران است، افزود:  خاك يكي از مهمترين عناصر در حفظ تعادل و جلوگيري از اختلال در سيستم‌هاي اكولوژيكي در خشكي است براين اساس شماري از مارمولك ها مانند انواع آگاماها صخره زي هستند در حالي كه برخي ديگر براي زندگي در تپه‌ها و خاك هاي شني و ماسه‌اي سازگاري دارند و برخي ديگر در زير ماسه‌ها زندگي مي‌كنند و اندام‌هاي حركتي آنها به طور چشمگيري تحليل يافته است.

اين كارشناس محيط زيست ادامه داد: پوشش گياهي يك زيستگاه نيز به نوع خاك، بارش و غيره وابسته است و به علت برخي نيازهاي فيزيكي كه با پوشش گياهي براي مارمولكها تأمين مي‌شود، اين جانوران نيز به ميزان زيادي به آن وابسته هستند زيرا براساس يافته ها تركيب پوشش گياهي در كنترل پراكنش برخي از خزندگان صحرايي، به ويژه در سطح منطقه‌اي و يا در خرده زيستگاه‌ها داراي اهميت است.  

وي افزود: در ميان ريشه هاي شماري از انواع بوته‌ها و درختچه‌ها، شرايط مكاني مناسب براي حفر خاك و لانه‌سازي برخي خزندگان فراهم مي شود كه اين لانه‌ها ممكن است توسط جوندگان و يا بندپايان بزرگ ساخته شده باشند، و در نتيجه سوسمارها، به همان اندازه كه به اين نوع از گياهان وابسته هستند به وجود اين جانوران نيز وابسته‌اند.

رفيعي "دما" را  به عنوان يكي از عوامل مهم محدود كننده در پراكنش مارمولك ها دانست و گفت: شايد به همين دليل است كه تنوع گونه‌اي آنها با افزايش ارتفاع و عرض جغرافيايي، كاهش مي‌يابد.


پوست مارمولك ها ضدآب است

اين كارشناس خزندگان ادامه داد: آب نيز يكي از عوامل موثر بر پراكنش مارمولك ها است، زيرا اين گونه زيستي نيز مانند ساير خزندگان داراي پوستي با لايه ي ضخيم كراتيني است، نفوذناپذيري كراتين نسبت به آب باعث شده كه پوست در اين جانوران خشك و ضد آب باشد.

وي با اشاره به اينكه ميزان آب در دسترس براي بسياري از گونه‌ها در مناطق خشك نسبت به دما، يك عامل محدود كننده‌تر محسوب مي شود، افزود: سازگاري رفتاري در ميان گونه‌هاي بيابان‌زي نقش مهمي را در حفظ كردن آب، ايفا مي‌كند، بسياري از مارمولك ها ساعاتي از روز را كه شدت تبخير زياد است در سوراخ‌هاي زيرزميني مي‌گذرانند، جايي كه ميزان رطوبت در آن به طور قابل ملاحظه‌اي از محيط بيرون بيشتر است.

رفيعي ادامه داد: بيشتر مارمولك ها اين توانايي را دارند كه به ميزان بسيار كمي آب بخورند، آنها ممكن است از ليسيدن برگ‌ها، قطرات آب روي سنگ‌ها و يا موارد ديگر آب مورد نياز خود را تأمين كنند و وجود بخار آب موجود در هوا به حالت تجمع يافته، مثل شبنم، براي بقاي برخي از اين گونه‌ها لازم است.

اين كارشناس محيط زيست در ادامه نور را به عنوان يك عامل محدودكننده در توزيع خزندگان دانست و افزود: چرخه ‌هاي توليد مثل در برخي  مارمولكها در نواحي معتدل به دوره نوري وابسته است، بدون شك چرخه ها يا دوره‌هاي فيزيولوژيكي ديگر نيز به طور مشابه به نور وابسته اند.

گكوي پلنگي" كوچكترين مارمولك جهان "

وي گفت: حركت باد يا جريان هوا نيز به طور آشكار در اكولوژي مهم است، وزش باد در تكامل موجودات و توالي آنها به ويژه مارمولك‌ها نقش دارد.

رفيعي در پايان با اشاره به اينكه خزندگان نخستين جانوراني هستند كه به طور كامل با شرايط زندگي در خشكي سازگار شدند، افزود: اسكلت خزندگان كاملا استخواني و قلبشان چهار حفره‌اي است، دهليزها كامل و ديواره بين بطنها كامل نيست.  

وي گفت: جنين خزندگان از چهار پرده آمنيون، كوريون ، كيسه زرده و آلانتوئيس پوشيده مي‌شود، مارها ، مارمولكها، تمساح ها "كروكوديل"  و آليگاتور ، لاك پشتها و تمام دايناسورهاي منقرض شده جزو رده خزندگان است.

اين كارشناس اضافه كرد: مارمولك ها در دنيا از اندازه ۲ سانتي متر "گكوهاي پلنگي" تا حدود ۵/۳ متر"اژدهاي كومودو" ديده مي شوند و نبايد مارمولك هايي مانند اژدهاي كومودو را كه داراي اندازه درشتي هستند با تمساح و كروكوديل اشتباه گرفت.

تاریخ به روزرسانی: 1398/05/27
تعداد بازدید: 29
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
شماره تلفن
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
کلیه حقوق این پایگاه اطلاع رسانی به اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان تعلق دارد و هرگونه بازنشر مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.
Powered by DorsaPortal