اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان

سال"جهش توليد"       

کانال رسمی اداره کل
نقشه سايت English الکسا
دولت و ملت، همدلی و همزبانی
تخريب مادي‌ها، سرآغاز مشكلات زيست محيطي باغشهر اصفهان

تخريب مادي‌ها، سرآغاز مشكلات زيست محيطي باغشهر اصفهان

تخريب مادي‌ها، سرآغاز مشكلات زيست محيطي باغشهر اصفهان

اصفهان- ايرنا- هنگامي كه نظام يكپارچۀ آبرساني در قالب مادي‌ها در باغشهر اصفهان مختل شده، پايداري زيست محيطي آن بر هم خورده است و معلوم نيست چه آينده‌اي در انتظارش باشد. خشكسالي و مديريت نادرست منابع آبي از يك سو و شيوۀ ناكارآمد ساماندهي مادي‌ها و به دنبال آن خطر نشست زمين از جمله تهديدهايي به شماره مي رود كه اين كلانشهر با آن مواجه است.

دور از انتظار نيست اگر بگوييم روزي اصفهان خالي از سكنه مي‌شود. شهري كه از شيرۀ جان زاگرس، زاينده‌رود بالنده و شكوفا شده، حالا قرباني مديريت و مصرف  نابخردانۀ منابع آبي و ولع سيري ناپذيري شده كه به ساختارهاي طبيعي و بوم‌سازه‌هاي آبي آن، ذره‌اي رحم نشان نداده است.

 به‌جرات مي‌توان گفت رمز پايداري و سرزندگي دشت اصفهان در تمام سال‌هاي درازي كه از سر گذرانده، حاصل دانش و مهندسي‌ بوده كه سازگار با طبيعت از آب و خاك آن بهره‌مند شده است.

مادي در لفظ فارسي قديم به معناي ممر و مجراي آبي بوده كه از رودخانه كوچكتر و از نهر بزرگتر است و اين واژه در گويش اصفهاني به نهرهاي فراخ و گشاده‌اي گفته مي‌شود كه براي آبرساني از رودخانه زاينده رود به اطراف اين شهرستان منشعب مي شده است.
مادي‌ها، رگ‌هاي حياتي دشت اصفهان، برگرفته از دانش بومي مردم اين سرزمين بوده‌اند كه حالا با مخدوش شدن و بر هم زدن نظام يكپارچۀ آبرساني زاينده‌رود، در زوال و نابودي نه تنها از كاركردهايش دور مانده، بلكه دچار سكته در چرخۀ تغذيۀ آب‌هاي زيرزميني شده ، اصفهان را با  خطرات جدي نشست زمين رو به رو كرده است.

طبيعت اصفهان را اگر موجود زنده‌اي در نظر بگيريم كه از قلب تپنده و شاهرگ و شريان‌هاي گستردۀ زاينده‌رود و شاخه‌هايش مادي‌ها، جان و زندگي مي‌گيرد؛ بايد گفت اين موجود زنده حالا نه تنها  قلب سالمي در تن ندارد، كه رگهاي حياتي آن هم جا به جا بريده و مسدود شده‌اند؛ رگهايي كه به واقع جريان زندگي را در يك گردش و بده-بستان بين آب و زمين و خاك براي اصفهان پايدار مي‌كردند.

 شهري كه حيات و تداوم‌اش را از شريان‌هاي زاينده‌رود مي‌گرفت، حالا با افت سطح آب‌هاي زيرزميني با  خطر فرونشست مواجه است. مادي‌ها سه كاركرد براي اصفهان داشته‌اند، يكي انتقال آب براي مصرف محله‌هاي شهر و روستاها و ۲ ديگري، زهكشي و نفوذ پذيري زمين كه از سويي موجب رونق كشاورزي و از سويي ديگر تجديد آب‌هاي زير زميني را براي اصفهان به همراه داشته است.

در واقع مي‌توان گفت مادي‌ها كاركرد منحصربه‌فردي در پايداري زيست محيطي اصفهان داشته‌اند، كه حالا بيشتر از چهل سال است با گسترش توأمان شهر در معابر بتوني و آسفالته ، بزرگراه‌ها و مناطق مسكوني ، اين شريان‌هاي حياتي از كاركردهاي خود بازمانده‌اند. در عين حال در ۱۵ سال گذشته، اقدامات نهادهاي شهري براي ساماندهي و احياي دوبارۀ آنها چندان كارساز نبوده و در بسياري از موارد به زعم كارشناسان حوزۀ آب ديواره سازي‌ها كاركردهاي نفوذپذيري و تغذيۀ آب‌هاي زيرزميني مادي‌ها را مختل كرده است.

 لايروبي مادي‌ها، مالون‌چيني ديواره‌ها، ايجاد آبراهۀ مياني، فضاي سبز دوسوي مادي‌ها، مبلمان شهري، لوله‌كشي براي آبياري درختان، از اقدامات سال‌هاي گذشتۀ شهرداري براي ساماندهي مادي‌ها بوده است. به‌تازگي مديريت ساماندهي مادي‌ها توانسته با باز كردن مسير برخي از مادي‌ها كه سال‌ها به واسطۀ ساخت و ساز مسدود بوده‌اند و همين طور با تعامل با آب منطقه‌اي اصفهان به صورت دوره‌اي در مادي‌ها آب جاري كند. اقداماتي كه بيشتر توانسته مادي‌ها را به پارك خطي تبديل كند و نماي بصري آنها را سامان بدهد.

با وجود خشكسالي، ساماندهي مادي‌ها در سال جاري توانسته يكي از كاركردهاي مهم مادي‌ها، يعني انتقال آب را گرچه دوره‌اي تا اندازه‌اي احيا كند. اما انتقادهاي بر آن وجود دارد؛ از جمله اينكه در ساماندهي مادي‌ها، مقطع ذوزنقه‌اي مادي را كه به صورت بهينه آب را انتقال مي‌داده به مستطيل تبديل كرده‌اند و مهمتر از آن ديواره‌چيني‌هاي سنگي مانع نفوذپذيري خاك شده و كاركرد تقويت آب‌هاي زيرزميني توسط مادي‌ها را كه در كل شهر پراكنده‌اند مختل كرده است.

كارشناسان گفتند اصفهان گرچه با خشكسالي روبه رو بوده، اما هر زمان كه آب در مادي‌ها جريان داشته، در عمل نفوذ چنداني به زمين نداشته است و از اين جهت آنها برخي از مناطق اصفهان را در معرض نشست زمين مي‌دانند.

بنا به گفته كارشناسان امر در باغشهر اصفهان هزار كيلومتر مادي وجود داشت كه امروز گفته مي‌شود از مجموع ۲۷۰ كيلومتر موجود، ۲۳۰ كيلومتر آن قابليت استفاده دارد. بر اساس طومار شيخ بهايي، مادي‌ها انتقال آب به دشت اصفهان را بر عهده داشت و آب زاينده رود هم به ۳۳۰ سهم تقسيم‌بندي شد.

با گسترش شهر، شهرنشيني، ازدياد جمعيت، افزايش جمعيت مهاجر و ساخت و سازهاي بي رويه در كنار نابودي بخش زيادي از اراضي زراعي داخل شهر كه در گذشته از مادي ها مشروب مي شدند، بخشي اعظمي از مادي‌ها و شعبات فرعي آنها نيز از بين رفته است.

بطور كلي در زمان صفويه از سرچشمه زاينده رود تا باتلاق گاوخوني ۱۵۴ مادي و نهر از رودخانه زاينده رود منشعب مي‌شد كه تعدادي از آنها هنوز هم در محله‌هاي شهر پابرجاست.

ساماندهي مادي‌ها، آسيب يا احيا

 مهدي فصيحي هرندي، پژوهشگر آب به ايرنا مي‌گويد: مادي‌ها به اسم ساماندهي، با پوشش‌هاي بلوكي و مالون‌چيني بيشتر از پيش كاركرد نفوذپذيري شان را از دست داده‌اند و در عمل رواناب شهر به جاي اينكه آبهاي زيرزميني را تغذيه كند، به سمتي هدايت و تبخير مي‌شود. از اين منظر او معتقد است آنچه شهرداري اصفهان در ساماندهي مادي‌ها  انجام داده بيشتر آسيب بوده است تا احيا.

از سويي ديگر يكي از آسيب‌هايي كه اساسا كاركرد زهكشي مادي‌ها را مختل كرد، اين است كه آسفالت و سنگفرش معابر مانع نفوذ آب در هنگام بارندگي و زهكشي مادي‌ها شده است.

فصيحي در اين‌ باره به ايرنا گفت: علاوه بر گذردهي آب و انتقال آن به اراضي پايين دست، يكي از كاركردهاي مادي‌ها جذب رواناب‌هايي بوده كه در زمان بارندگي به زمين نفوذ مي‌كرده و حالا تمام معابر شهري آسفات شده و ديگر خاكي براي نفوذ رواناب وجود ندارد.

وي با انتقاد از شيوۀ  ديواره‌سازي‌هاي طرح ساماندهي مادي‌ها افزود: در گذشته ميراب‌ها در حاشيۀ مادي‌ها براي جلوگيري از تخريب و حفظ ديواره‌هاي آنها  درختكاري مي كردند و اين ريشه‌هاي درختان بودند كه خاك و ديواره‌ها را نگه مي‌داشتند.

فصيحي آنچه بر سر مادي‌ها آمده را ناشي از تئوري راندمان دانست و در مقابل از اين ديدگاه دفاع مي‌كند كه در چرخه طبيعت چيزي را از دست نمي‌دهيم: چرخه طبيعي ورود و نفوذ  آب، انتقال آب و  مشجر بودن حاشيه مادي‌ها، همه با هم سازگار بوده است. در زمان حاضر اما  با ديد مهندسي فكر مي‌كنيم‌. آب در اين روش با راندمان پايين منتقل مي‌شود و به همين دليل هم بدنه‌ها را بتون مي‌كنيم تا راندمان انتقال آب را بالا ببريم. در حالي كه به ظاهر ممكن است آب بيشتري انتقال داده شود، اما تبعاتش اين است كه نفوذ آب به سطوح زيرين در اين نقاط كاهش پيدا مي‌كند و در مقابل برداشت آب زيرزميني در نقاط ديگر بالا مي‌رود.

وي اين ديدگاه را تصديق كرد كه طبيعت معشوقۀ خطرناكي در قبال خيانت است و نشست زمين در اصفهان شايد جبران خيانتي است كه سال‌ها بر طبيعت روا داشته شده است.

اين پژوهشگر مي‌گويد تبعات رفتار با مادي‌ها خودش را نشان داده و بيشتر هم نشان مي‌دهد. اشاره او به نشست زمين و آيندۀ دهشتناكي است كه ممكن است مناطق مسكوني و سازه‌هاي تاريخي شهر را در معرض خطر و آسيب‌هاي جدي قرار دهد.

اين پژوهشگر آب  يادآور شد: يكي از دلايل نشست زمين اين است كه وقتي  سطح ايستابي آب پايين مي‌رود، لايه‌هاي خاك فشرده مي‌شود و نشست زمين به دليل برداشت بيش از حد آب‌هاي زيرزميني اتفاق مي‌افتد؛ آب زيرزميني‌ اي كه ديگر حالا تغذيه‌اي از طريق مادي‌ها برايش وجود ندارد.

مادي‌ها در تمام شهر پراكنده بوده‌اند و مي‌توانستند محدودۀ شهر را كامل تغذيه كنند. گذشته از آسفالت بودن معابر، فصيحي معتقد است كه شهرداري مي‌تواند بلوك‌ها و ديوارچپيني‌هاي مادي‌ها را جمع كند و دوباره در ديواره‌ها به سطح خاك رسيد.

از نگاه اين پژوهشگر، مادي يك موجود زنده است كه بايد مرمت شود، اما آنچه بر سر مادي‌ها با ديواره‌چيني‌ها آمده  حيات را از اكثر مادي‌ها گرفته است. فصيحي معتقد است، در شكل رفتاري با مادي‌ها ديدگاه طبيعت‌گرايي وجود ندارد  و اين همان ديدگاهي ست كه سدسازي را به اسم جلوگيري از سيلاب ترويج داد.

اختلال كاركرد مادي‌ها، ناپايداري محيط زيستي اصفهان

حشمت‌الله انتخابي پژوهشگر و فعال محيط زيست، زاينده رود و مادي‌ها را به درخت تناوري تشبيه مي‌كند كه برگ‌هاي آن از طريق دمبرگ‌ها، سرشاخه‌ها و شاخه‌هاي اصلي و دستك‌ها يعني اصلي‌ترين شاخه‌ها تغذيه مي‌شوند.

گوياتر از اين نمي‌توان براي زاينده‌رود و مادي‌ها، جوي‌ها و جدول‌هايي كه به قول انتخابي تا همين ۶۰ سال پيش، يعني قبل از حضور پمپ آب و سپس لوله‌كشي و فاضلاب در دهۀ چهل شمسي، آب را به تمام مزارع، باغ‌ها، خانه‌ها، آسياب‌ها، آب‌انبارها، حمام‌ها، يخچال‌ها، مساجد و مدارس، غسالخانه‌ها و كارگاهاه‌هاي پيشه‌وران هنرمند اصفهان در تمامي محلات تقسيم مي‌رسانده است، نمونه‌اي را ذكر كرد.

انتخابي در ادامه گفت: وقتي مي‌گوييم  زاينده رود با تمامي شاخابه‌هايش در تمام شهر جريان داشته است، بايد توجه داشته باشيم كه زاينده‌رود همچون پيكرۀ اصلي يك درخت و مادي‌ها حكم دستك‌هاي اين تنه را داشته‌اند. مادي‌ها مستقيم از زاينده‌رود منشعب مي‌شده و جوي‌ها از مادي‌ها و بعد جدول‌ها از جوي‌ها جدا مي‌شدند، تا به مزارع و باغ‌ها  و خانه‌ها و تمامي واحدهاي ذي‌نفع آب‌بر كه از آن نام برديم، برسند.

يازده مادي در پهنه اصفهان، از محله‌ها تا روستاها

 انتخابي دربارۀ  پراكنش مادي‌ها و آبرساني در گسترۀ محله‌ها و روستاهاي اطراف اصفهان توضيح داد: چهار مادي  در جنوب رودخانه از زاينده‌رود جدا مي‌شد. مازاد آب مادي "هزارجريب" بعد از گذر از كاخ فرح‌آباد و باغ هزارجريب به باغ‌ها چهارباغ بالا مي‌رسيده است. پايين‌تر از مادي هزارجريب  مادي "شايج" قرار داشت كه تقريبي از پوزۀ كوه‌دُنبه جدا مي‌شد و محله‌هاي دستگرد، مارنان،  جلالان، دنارت، فرح‌آباد، حسين‌آباد، سيچون، ميرقون(مهرگان) تا كوله‌پارچه و شهرز را سيراب مي‌كرد  و حتي غسالخانۀ تخت‌فولاد از لَت آبِ دويست‌ و پنجاه كه آخرين لَت يا مَقسم اين مادي بوده آب مي‌گرفته است.

وي گفت: نزديك‌تر به روخانه مادي "نايج" وجود داشت كه محله جلالان ، مارنان، محله‌هاي سه‌گانۀ جلفا،  قينون، مهرگان، سيچون و چهار باغ بالا، سعادت‌آباد تا جنوب شهرستان را سيراب مي‌كرد. مادي ديگر نهر آسياب‌ عبدالله‌خان است كه اكنون در شرق پل وحيد به زاينده‌رود مي‌ريزد.

اين پژوهشگر با اشاره به هفت مادي شهر اصفهان در شمال زاينده‌رود افزود: پايين‌ترين و نزديك‌ترين مادي  به رودخانه، مادي "نياصرم" است كه از محل پل مارنون از زاينده‌رود جدا مي‌شود و به بيش از سي روستا و مزرعه تا محله‌هاي اطراف خوراسگان مي‌رسد. مادي "فرشادي" بيش از بيست آبادي را در شرق اصفهان آبياري مي‌كرده است. بعد از آن مادي فَدَن است كه مي‌توان گفت قسمت اعظم شمال شهر اصفهان قديم روي شاخه‌هاي متعدد اين مادي شكل گرفته است.

به روايت انتخابي مادي"ناجوان" محلۀ ناژوان را تا نزديك  محلۀ لنبان آبياري مي‌كرد و بعد مادي "تيران آهنگران" رو به سوي  شمال شرق اصفهان مي‌رفت. بعد از آن مادي "شاه كبير" معروف به "جوي‌شاه" است كه در زمان شاه‌عباس صفوي احداث شد و با ۶ لَت، باغ‌ها و كاخ‌ها و مساجد و منازل محلۀ نو احداث صفوي را در قلب شهر  سيراب مي‌كرد. "قُمش" يا "غُمش"، هفتمين مادي بود كه در شرق و شمال شرق اصفهان، محله هاي مثل لُنبان، اليادران، جوزدان، برزان، فردوان و بيدآباد را آبياري مي‌كرد.

آن‌طور كه انتخابي گفت، مادي "فَدَن" بيشترين نقش را در شكل‌گيري شهر اصفهان قديم داشته و "نياصرم" و "فرشادي" بيشترين روستاهاي متصل به شهر اصفهان را سيراب مي‌كردند.

وي در گفت ‌و گو با خبرنگار ايرنا افزود: نظام مديريت يكپارچۀ زاينده‌رود مبتني بر دانش بومي، تاريخي حداقل ۲ هزارساله دارد و با مديريت مردمي تا همين چند دهۀ پيش با نظامي به تمام معني پايدار تدوام داشت. اين تداوم بهره‌وريِ پايدار همۀ ذي‌نفعان (مردم، كشاورزي، صنايع كوچك، محيط زيست و حيات شبكۀ آبرساني) همان چيزي است كه امروزه از آن با عنوان "پايداري زيست‌بومي" ياد مي‌كنيم.

وي همچنين يادآور شد: تمام روستاهاي اوليه شهر اصفهان بر اراضي آبخور زاينده‌رود و شبكۀ طبيعي مادي‌ها و انشعاب‌هاي آن قرار گرفته‌اند. اين روستاها با تكيه بر اقتصاد كشاورزي هزاران سال به حيات خود ادامه داده‌اند. همچنين اصفهان سدۀ دوم هجري از پيوستگي تعدادي از همين روستاها كه به محله هاي شهر تبديل شده‌اند، شكل گرفته است؛ بنابر اين احيا و باز زنده‌سازي مادي‌ها با برگرداندن حقابۀ مادي‌ها و جريان دائمي آب در زاينده‌رود و مادي‌ها امكان‌پذير است.

آنچه انتخابي از ارتباط ارگانيك مادي‌ها با شهر اصفهان و نظام دقيق و برنامه‌ريزي شدۀ تقسيم آب مي‌گويد نشان مي‌دهد برآيند خشك شدن زاينده رود و مادي‌ها مي‌تواند به ناپايداري زيست‌بوم اصفهان منجر شود.

نتيجۀ چهل ميليارد تومان هزينه ساماندهي مادي‌ها

در حالي كه مسئولان شهرداري اصفهان  از هزينه‌هاي چهل ميليارد توماني براي ساماندهي مادي‌ها مي‌گويند، بايد در نظر داشت  تا زماني كه جريان آب در زاينده‌رود تداوم نداشته باشد، صرف اين هزينه‌ها در تبديل شدن مادي‌ها به پارك خطي با همه انتقاداتي كه به  اين طرح وجود دارد، نمي‌تواند چاره‌اي براي احياي مادي‌ها و نقش  آنها در پايداري زيست بومي  باشد.

به گفتۀ رييس ادارۀ انهار و مادي‌هاي شهرداري اصفهان، از سال ۷۹ به بعد با خشكسالي‌هاي پي در پي بيشتر مادي‌ها با حاشيه‌هاي درختان قديمي در مناطقي مثل ناژوان، منطقۀ ۹، قسمت هايي از منطقۀ ۱  و ۲ اصفهان خشك بوده‌اند و شهرداري حالا توانسته در  اين شرايط  بيشتر از نود درصد از مادهاي شهر را لوله‌كشي  كند و بدين واسطه تعدادي از درختان را زنده نگه دارد.

همچنين شهرداري مسير برخي از مادي‌ها از جمله مادي فدن و فرشادي را كه سال‌ها مسدود بوده، باز كرده و از ابتداي امسال با تعامل شركت آب منطقه اي در آنها آب جاري كرده است.

سيد جلال عمراني با اشاره به آزادسازي  مسير مادي فدن در خيابان طالقاني و همين طور آزادسازي مادي فرشادي در زير شترگلوي بزرگراه بزرگمهر به ايرنا گفت: قسمتي از  مادي "كِيِ رهنان" در خميني‌شهر مسدود شده بود كه در تلاش هستيم اين مسير باز شود و آب تا آخر رهنان برود. سردهانۀ  مادي شايج نيز در خيابان نيروگاه مسدود است و اهالي و كشاورزان پيگر هستند تا هرچه زودتر اين سردهانه اصلاح شود.

وي در مقابل اين ديدگاه كه بدنه سازي‌ها در طرح ساماندهي مادي‌ها مانع نفوذپذيري خاك شده افزود: در طراحي بدنه مادي‌ها ديوارها از سنگ مالون و خيلي كم از  بلوك، به ارتفاع ۶۰ سانتي متر و يا ده سانتي متر بالاتر از داغ آب  انجام شده،  اما در هيچ نقطه‌اي از مادي‌ها كف‌سازي نشده چرا كه حيات مادي به سفره‌هاي آب زيرزميني است.

عمراني گفت در حد سه يا چهار نقطه در اصفهان، در محدودۀ بيدآباد و چشمۀ باقرخان كه  كف مادي  به نوعي در  زير زمين خانه‌هاي قديمي قرار دارد تا مسافت بيست يا سي متري شفتۀ آهك و نه بتون ريخته مي‌شد، كه  امسال اين كار انجام نشد و با گذاشتن لوله ۵۰۰ آب در مادي جاري مي‌شود به شكلي كه وارد خانه‌ها  نشود.

اين مسوول شهرداري اصفهان افزود: عرض مادي‌ها در برخي مناطق  سه متر و در برخي ديگر تا شش متر مي‌رسد، كف مادي خاكي است و ما به نفوذپذيري آن اعتقاد داريم، اما بدنه مادي‌ها  نفوذپذير نيست.

در مادي‌هاي مناطق كشاورزي  و روستايي بدنه‌چيني وجود ندارد و ديواره‌ها شيب معمول خودشان را دارند، اما در مناطق مسكوني و شهري اصفهان، به دليل برخي معضلات مثل وجود موش  و البته در راستاي تبديل شدن به پارك خطي در قالب طرح سامان‌دهي ، ديواره‌هاي مادي‌ها مالون‌چيني شده‌اند. ساماندهي مادي‌ها اما در همين مناطق شهري فراتر از منظر بصري، اين رگهاي حياتي شهر اصفهان را با مشكلاتي چون كاهش نفوذپذيري و اختلال تقويت آب‌هاي زير زميني مواجه كرده است.

در حالي كه جريان آب در زاينده رود تدوام ندارد و مادي‌ها با مشكلات عديده كاركردهايشان را از دست داده اند، پايداري زيست‌بومي اصفهان برهم خورده و معلوم نيست در دراز مدت  چه آينده‌اي مي‌توان براي اصفهان متصور بود. به‌واقع تاب‌آوري زيست‌ بوم‌هاي اصفهان تا كجاست؟! آيا اصفهان با اين همه عقبۀ قدمت و فرهنگ و شكوفايي مي‌تواند بار اين همه جفا به ميراث طبيعي‌اش را تحمل كند؟ يا قرباني تخصيص‌هاي بي‌حد و حصر و برداشت‌هاي قانوني و غير قانوني از منابع آبي از جمله زاينده‌رود و عاقبت محتوم فرونشست خواهد شد؟!

مادي در لفظ فارسي قديم به معناي ممر و مجراي آبي بوده كه از رودخانه كوچكتر و از نهر بزرگتر است و اين واژه در گويش اصفهاني به نهرهاي فراخ و گشاده‌اي گفته مي‌شود كه براي آبرساني از رودخانه زاينده رود به اطراف اين شهرستان منشعب مي شده است.
برخي از پژوهشگران، سابقه و قدمت و جه تسميه مادي‌هاي اصفهان را برگرفته از واژه عربي "ماء الوادي" و برخي ديگر پيدايش اين واژه را به اردشير بابكان و سلسله ماد مرتبط مي‌دانند.
بر همين اساس و بر طبق متون تاريخي و يافته‌هايي كه از تمدن‌هاي مختلف در جلگه اصفهان به دست آمده سابقه و قدمت احداث مادي‌ها به قبل از صفويان و به قرن هاي پيش از اسلام باز مي‌گردد.
وجود تمدن‌هاي مختلفي چون ماد، هخامنشي، اشكاني و ساساني در محدوده شهر اصفهان سابقه و قدمت مادي‌ها را تاييد مي‌كند زيرا شكل‌گيري اين تمدن‌ها با آب و حاصلخيزي زمين ارتباط داشته و حيات اهالي شهر را تضمين مي‌كرده است.

كلانشهر اصفهان افزون بر ۲ ميليون نفر جمعيت دارد.

تاریخ به روزرسانی: 1399/02/23
تعداد بازدید: 28
امتیازدهی
میانگین امتیازها:5 تعداد کل امتیازها:1
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
شماره تلفن
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
کلیه حقوق این پایگاه اطلاع رسانی به اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان تعلق دارد و هرگونه بازنشر مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.
Powered by DorsaPortal